ปุ๋ยหมักตื่นตัว (Rapid Compost)

ประสิทธิภาพ และอัตราปุ๋ยอินทรีย์ ปุ๋ยหมัก ที่พวกเราหลายๆคนสนใจ ว่า ควรนำมาพิจารณาปรับใช้ ในไร่ สวน ของเราได้อย่างไร จะขอเล่าแนวคืด และการทำงานทดลองย่อยด้วยตนเอง พอเป็นแนวทาง ข้อคิดดังนี้ 

1. ตัดสินใจเลือกพืช ศึกษา 3-4พึช ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจ เพราะสามารถหาข้อมูลวิจัยทดลอง ที่มีความเชื่อถือ ต่อเนื่องยาวนานได้หลายแห่ง มี ข้าว ข้าวโพด และมะเขือเทศ(เรียนมาทางนี้) เป็นตัวแทนที่เหมาะสม ที่ปลูก ใน นา ไร่ และสวน
2. รวบรวมข้อมูลตาม หน่วยงานภาครัฐ มหาวิทยาลัย และเอกชน ที่ทำต่อเนื่องมายาวนาน เลือกศึกษางานเฉพาะ ด้านที่ทดสอบอัตรา และประสิทธิภาพ ปุ๋ยเคมี ต่อเนื่องยาวนานไม่น้อยกว่า 5-10ปี เช่น ไม่ใส่ปุ๋ย อัตรามาก กลาง น้อย ปุ๋ยเคมี เช่น ปุ๋ยเคมีสูตรแนะนำ 0,10,30, และ 60กก. ต่อ ไร่ และถ้าผลออกมาว่า อัตราต่ำสุดได้ผลผลิตดี ไม่ต่างทางสถิติกับอัตราสูง ก็จะใช้ตัวเลขนี้เป็นฐาน
3. เมื่อได้อัตรา โดยเฉพาะน้อยสุดของปุ๋ยเคมี ที่ หน่วยงานแนะนำให้ใช้แล้ว ก็มาคำนวณเทียบกับ ปุ๋ยหมักพอเพียงที่ได้ ธาตุอาหารหลักเท่ากันกับ อัตราน้อยสุดของปุ๋ยเคมี แล้วกำหนดย้อนกลับ น้อย กลาง มาก เช่น อัตราน้อยสุดเท่ากับประมาณ ปุ๋ยหมักสูตรที่ 1 = 10เท่า ก็ถือว่า เป็นสูตรน้อยสุด ดังนั้นกลาง x2 และมาก x3 เป็นต้น
4. หลังจากทดลองช่วงแรกได้ 3รุ่น (ข้าวโพด และมะเขือเทศ) และ 1รุ่น ต่อปี (ข้าว) ก็เลือก ทดลองย่อยต่อเฉพาะ ข้าวโพดหวาน และข้าวโพดข้าวเหนียว เพราะเหมาะกับ ที่ไร่ ที่สวน และสะดวก วัดผลง่ายๆ พวกเราเข้าใจง่าย โดยช่วงแรกปลูกข้าวโพดไม่ต้องใส่ปุ๋ยอะไรเลย ปล่อยจนต้น ใบเริ่ม เปลี่ยนสีไม่สมบูรณ์ ก็เริ่มใส่ปุ๋ยหมักพอเพียง ในอัตรา ต่ำสุด ในทุกแปลง(ยกเว้นแปลงเปรียบเทียบ) และอัตรากลาง ก็ใช้วิธีใส่ครั้งที่ 2 และมากสุด ก็ใส่ ครั้งที่ 3 
5. ชอบวิธึนี้มาก โดยเฉพาะดินที่นี้ ซึ่งเป็นดินทรายจัด แต่หลังใส่ปุ๋ยหมักพอเพียงไปเพียง 4-5วัน จะแสดงการตอบสนอง จากทางยอด ใบธงที่เริ่มเปลี่ยนสี แน่นอนว่า ไนโตรเจน ส่งผลก่อน แต่ถือว่า เร็วมาก ส่วนระบบน้ำ ก็ใช้น้ำหยด ส่วนใหญ่ (และบางแปลงก็ สปริงเกลอร์)
6. หลังจากนั้นก็สนใจพัฒนา ปุ๋ยหมักพอเพียงอย่างจริงจัง โดยจะใช้หาอัตรา สูตร และประสิทธิภาพ ย้อนกลับศึกษาในพืชผัก ที่เรียนมา มี ผักกินผล ได้แก่ มะเขือเทศ และพริก ผักกินใบ ได้แก่ คะน้า ผักชีจีน และผักบุ้ง และพิเศษ คือ มะละกอ ผลก็จะได้สูตร ปุ๋ยหมักพอเพียง ในระยะนั้น 5-6สูตร
7. แต่ต่อมา เมื่อ ใช้ฟางข้าวเป็นปริมาตรมากที่สุดในปุ๋ยหมักพอเพียง ก็พบว่า สามารถ ได้สูตร เพียง 2สูตร จะแตกต่างกันมาก ใน การทดลองย่อย อธิบายยากในช่วงนี้ แต่ผลจะแสดงความแตกต่างกันมาก โดยเฉพาะช่วงฤดูแล้ง ที่ผักมีราคาแพง ถึงแพงมาก
8. ปัจจุบัน เนื่องจากการลงทุนสูง และขาดทุนมาต่อเนื่องยาวนานมาก ได้ตัดสิน ลดขนาดโครงการลง เหลือเพียง 10% แต่ ปุ๋ยหมักพอเพียงยังคงทำการ ทดลองย่อยต่อเนื่อง เพราะใช้งบไม่มาก และจะทำตลอดไป จนกว่า ....
9. พืชที่ปลูกทดสอบ ปัจจุบัน มีเหลือไม่มากนัก มี ถั่วพู มะละกอ กล้วย ข่า หอมแบ่ง ผักชีจีน ผักคื่นฉ่าย ผักบุ้ง พริกกะเหรี่ยง มะเขือเปราะ ผักโขมจีน เป็นต้น 
10. สรุปว่า อัตราการใช้ ประสิทธิภาพ จะได้จากการทดลองย่อย ที่กล่าวมา โดยสรุป สูตรหลัก จะใช้ ประมาณ 20-30กก ปุ๋ยหมัก ต่อ 1ตร.ม. ขึ้นอยู่กับ พืช สายพันธุู์ ฤดูกาล เช่น ถั่วพู ปลูกในถุงดำ ผสม ดินดี ต่อ ปุ๋ยหมัก 2.5 ต่อ 1 ส่วนโดยปริมาตร และจะใส่ปุ๋ยหมักโรยหน้าอีกครั้ง ประมาณอีก 3เดือน ถ้ายังสามารถเก็บผลผลิตได้ต่อไป (ถั่วพูผลิตได้ยาวนาน ออกตลาดได้ ไม่น้อยกว่า 6เดือน ถ้าควบคุม เพลี้ยอ่อนได้ครับ

ไม่เป็นไรครับ แต่การทำปุ๋ยหมักไว้ใช้เองมีประโยชน์มากนะครับ ถึงเวลาก็ค่อยลองดู เช่นเมืองหนาวอย่างเยอรมัน แม้แต่ช่วงฤดูหนาว เราก็ยังทำปุ๋ยหมักพอเพียงได้ตลอด ไม่ว่าสูตรไหน ถ้าเข้าใจ จะแปลกใจว่า จุลินทรีย์ในกองปุ๋ยหมักเก่งขนาดไหน สามารถทำให้อุณหภูมิภายในกองปุ๋ยหมักร้อนขนาดไหน ทั้งๆที่ อุณหภูมิภายนอก ติดลบมากๆ

เริ่มจากเศษหญ้า อาหาร เศษผัก ใบไม้ ฟางข้าวสาลี ข้าวโอ๊ต ข้าวไรน์ และมูลสัตว์(ถ้าหาได้)